«حقوق بشر در همهٔ شرایط جاری است» — پاسخ گزارشگر ویژهٔ سازمان ملل به دولت ایران
مای ساتو، گزارشگر ویژهٔ سازمان ملل متحد در امور حقوق بشر ایران، روز چهارشنبه ۲۸ اکتبر ۲۰۲۶ در نشست گفتوگوی تعاملی کمیتهٔ سوم مجمع عمومی سازمان ملل در نیویورک، در پاسخ به اظهارات نمایندهٔ جمهوری اسلامی ایران، با جملهای روشن سخن گفت: «حقوق بشر در همهٔ شرایط جاری است.»
او گفت دولت ایران آمار تلفات جنگ را منتشر کرده است، اما همچنان از انتشار دادههای مربوط به اعدامها و نیز کشتارهای نیروهای امنیتی خودداری میکند و آمار رسمی کشتهشدگان اعتراضات بسیار کمتر از برآوردهای مستقل است. ساتو تأکید کرد که مسئولیت انتشار این دادهها کاملاً بر عهدهٔ دولت است و تا زمانی که این تعهد انجام نشود، جامعهٔ مدنی و خانوادههای اعدامشدگان و کشتهشدگان منبع اصلی اطلاعات معتبر برای مأموریت او خواهند ماند.
گزارشگر ویژه سپس به سرکوب داخلی و اعتراضات ژانویه پرداخت: آزادی بیان، تجمع مسالمتآمیز و تشکلیابی در ایران، در قانون و در عمل، بهشدت محدود شده است. محدودیتهای قانون اساسی، الزام به اخذ مجوز و جرایم امنیت ملی با تعاریف گسترده، تقریباً هر اعتراضی را غیرقانونی میکند و دیگر هیچ راه قانونی برای مخالفت باقی نمانده است. معترضان با خشونتی مرگبار روبهرو شدهاند، یا بعدها به اعدام محکوم و اعدام شدهاند.
ساتو در پایان گفت تاریخ چهار دهه نشان داده است که سرکوب نتوانسته است ایرانیان را از اعتراض بازدارد و فقط نارضایتیهایی را عمیقتر کرده است که آنان را به خیابان میآورد، و از مقامهای ایران خواست مخالفت مسالمتآمیز را نه بهعنوان تهدید، بلکه بهعنوان بخشی از جامعهای سالم به رسمیت بشناسند.
از همان تریبون: صدای زندانیان سهشنبهها
مای ساتو در همین نشست، به اعتصاب غذای هفتگی زندانیان ایران علیه اعدام نیز اشاره کرد و گفت بیش از دو سال و هشت ماه است که زندانیان، هر سهشنبه، در برابر همهٔ اعدامها دست به اعتصاب غذا میزنند؛ همان حرکتی که پیکار سهشنبههای اعتراضی نه به اعدام بر پایهٔ آن شکل گرفته است. او همچنین بار دیگر خواستار توقف فوری اعدامها در ایران شد.
متن کامل سخنان مای ساتو
نخست، اجازه دهید به اظهارات جمهوری اسلامی ایران بپردازم. میدانم دولت شما مشروعیت مأموریت مرا به رسمیت نمیشناسد، بااینحال طی دو سال گذشته با مأموریت من تعامل داشتهاید و در ماههای اخیر، دربارهٔ جنگ، تعاملی گسترده داشتهاید. از این تعامل استقبال میکنم. اما حقوق بشر در همهٔ شرایط جاری است.
میپذیرم که مقامهای ایرانی آمار تلفات جنگ را منتشر کردهاند، اما دولت شما همچنان از انتشار دادههای مربوط به اعدامها خودداری میکند و دربارهٔ کشتارهای نیروهای امنیتی خودتان نیز دادهای منتشر نمیکند. آمار دولت شما از کشتهشدگان اعتراضات، بسیار کمتر از برآوردهای مستقل است. تکرار میکنم، مسئولیت انتشار این دادهها کاملاً بر عهدهٔ دولت است، و تا زمانی که این تعهد انجام نشود، جامعهٔ مدنی و خانوادههای اعدامشدگان و کشتهشدگان همچنان منبع اصلی اطلاعات معتبر برای مأموریت من خواهند ماند.
دوم، اظهارات دولت شما عمدتاً بر جنگ متمرکز بود؛ جنگی که به نقضهای جدی حقوق بشر انجامیده است و این نقضها در گزارش من و نیز در گزارش هیئت حقیقتیاب بینالمللی بازتاب یافتهاند. اما باید به سرکوب داخلی مرتبط با اعتراضات ژانویه نیز بپردازم. حقوقی که مردم را به خیابان میکشاند — آزادی بیان، تجمع مسالمتآمیز و تشکلیابی — در ایران، در قانون و در عمل، بهشدت محدود شدهاند. محدودیتهای قانون اساسی، الزام به اخذ مجوز و جرایم امنیت ملی با تعاریف گسترده، تقریباً هر اعتراضی را غیرقانونی میکنند. نتیجه این است که دیگر هیچ راه قانونی برای مخالفت باقی نمانده است. معترضان با خشونتی مرگبار روبهرو شدهاند، یا بعدها به اعدام محکوم و اعدام شدهاند.
اما تاریخ چهار دهه نشان داده است که سرکوب نتوانسته است ایرانیان را از اعتراض بازدارد؛ بلکه فقط نارضایتیهایی را عمیقتر کرده است که آنها را به اینجا میآورد. از مقامها میخواهم مخالفت مسالمتآمیز را به رسمیت بشناسند، نه بهعنوان تهدید، بلکه بهعنوان بخشی از جامعهای سالم.